آزمایش ۱: دانه رست گندمیان

اگر نوک ساقه بریده شود، خم شدن متوقف می‌شود. نتیجه: عامل خم شدن در نوک ساقه است.

آزمایش ۲: آگار

اگر نوک بریده شده روی آگار قرار گیرد و سپس آگار روی ساقه بریده شده گذاشته شود، ساقه خم می‌شود. نتیجه: عامل، یک ماده شیمیایی است.

اکسین

• افزایش رشد طولی سلول‌ها.
• تحریک ریشه‌زایی (در قلمه‌زنی).
• چیرگی رأسی: جلوگیری از رشد جوانه‌های جانبی (با قطع سرشاخه، گیاه پرشاخ و برگ می‌شود).
• تولید میوه بدون دانه و درشت کردن میوه.

سیتوکینین

• تحریک تقسیم سلولی (ساقه‌زایی).
• هورمون جوانی (جلوگیری از پیر شدن اندام‌ها، اسپری روی گل).
• عملکرد مخالف اکسین در چیرگی رأسی (تحریک جوانه جانبی).

جیبرلین

• رشد طولی ساقه و میوه.
• تحریک جوانه زنی دانه (تولید آنزیم گوارشی در دانه غلات).
• درشت کردن میوه (انگور بدون دانه).

اتیلن (گازی)

• رسیدن میوه‌ها.
• ریزش برگ (ایجاد لایه جداکننده در دمبرگ با افزایش نسبت اتیلن به اکسین).
• ریزش میوه و پاسخ به زخم.

آبسیزیک اسید (ABA)

• مقابله با تنش خشکی (بستن روزنه‌ها).
• خواب دانه و جوانه (جلوگیری از رویش در زمستان).

پاسخ به دما

برخی گیاهان برای گلدهی نیاز به سرمای زمستان دارند (گندم پاییزه). به این فرآیند بهارینه‌کردن می‌گویند.

زمین‌گرایی (گرانش)

ریشه همواره در جهت گرانش (مثبت) و ساقه در خلاف جهت گرانش (منفی) رشد می‌کند.

پاسخ به تماس

• پیچش: تماس ساقه (درخت مو) با تکیه‌گاه باعث کاهش رشد در محل تماس و خم شدن می‌شود.
• لرزه‌تشی: بسته شدن برگ گیاه حساس در اثر ضربه (تغییر فشار تورژسانس در قاعده برگ).
• شکار: بسته شدن برگ گیاه گوشت‌خوار با برخورد حشره به کرک‌ها.

مرگ یاخته‌ای (Hypersensitive)

گیاه سلول‌های آلوده به ویروس را می‌کشد تا ویروس نتواند پخش شود (قرنطینه). سالیسیلیک اسید (هورمون) در این فرآیند نقش دارد.

همزیستی با مورچه‌ها

درخت آکاسیا پناهگاه و غذا برای مورچه‌ها فراهم می‌کند و مورچه‌ها در عوض از گیاه در برابر گیاهخواران دفاع می‌کنند.

فراخواندن دشمنِ دشمن

وقتی نوزاد پروانه برگ تنباکو را می‌خورد، گیاه مواد فرار تولید می‌کند. زنبورهای وحشی جذب این مواد شده، نوزاد پروانه را پیدا کرده و روی آن تخم‌گذاری می‌کنند (شکارچی طبیعی).

زمین‌ساقه (ریزوم)

ساقه زیرزمینی افقی. دارای جوانه انتهایی و جانبی. (مثال: زنبق، سرخس).

غده (Tuber)

ساقه زیرزمینی متورم و ذخیره‌ای. هر جوانه (چشمک) می‌تواند گیاه جدید بسازد. (مثال: سیب‌زمینی).

پیاز (Bulb)

ساقه زیرزمینی کوتاه و تکمه‌مانند که برگ‌های گوشتی (فلس) به آن متصل‌اند. (مثال: پیاز خوراکی، لاله، نرگس).

ساقه رونده (Stolon)

ساقه‌ای که روی سطح خاک به صورت افقی رشد می‌کند. (مثال: توت‌فرنگی).

گامت نر (در دانه گرده)

در کیسه گرده (بساک)، سلول‌ها میوز و سپس میتوز می‌کنند تا دانه گرده رسیده ایجاد شود.

دانه گرده رسیده شامل: دیواره خارجی/داخلی + سلول رویشی + سلول زایشی.

گامت ماده (در تخمک)

در تخمک، میوز و سپس ۳ بار میتوز رخ می‌دهد تا کیسه رویانی تشکیل شود.

کیسه رویانی: ۷ سلول و ۸ هسته (شامل ۱ تخم‌زا و ۱ سلول دوهسته‌ای در مرکز).

لقاح اول

اسپرم ۱ (n) + تخم‌زا (n) ⮕ تخم اصلی (2n)

منشا: رویان (گیاهک).

لقاح دوم

اسپرم ۲ (n) + سلول دوهسته‌ای (2n) ⮕ تخم ضمیمه (3n)

منشا: آندوسپرم (ذخیره غذایی).

یک‌ساله

در یک سال رشد و تولید مثل می‌کنند و می‌میرند. (گندم، خیار).

دوساله

سال اول: رشد رویشی (ریشه/برگ). سال دوم: ساقه گل‌دهنده و تولید دانه. (شلغم، چغندر).

چندساله

سال‌ها زنده می‌مانند و معمولاً هر سال گل و دانه می‌دهند. (درختان، زنبق).

وظایف استخوان

• پشتیبانی و شکل‌دهی به بدن.
• حفاظت از اندام‌های درونی (مغز، قلب، شش).
• تولید یاخته‌های خونی (مغز قرمز).
• ذخیره مواد معدنی (کلسیم، فسفات).
• کمک به شنیدن (استخوان‌های گوش) و تکلم.

انواع استخوان

• دراز: ران، بازو، ساق، ساعد.
• کوتاه: مچ دست و پا.
• پهن: جمجمه، کتف، دنده، جناغ.
• نامنظم: مهره‌ها.

اجزای کمکی

• غضروف: پوشاندن سر استخوان‌ها (سطح صیقلی).
• کپسول مفصلی: پر از مایع مفصلی (لغزندگی و کاهش اصطکاک).
• رباط: اتصال استخوان به استخوان.
• زردپی (تاندون): اتصال ماهیچه به استخوان.

انواع مفصل متحرک

• گوی و کاسه: حرکت در جهات مختلف (ران و شانه).
• لولایی: حرکت فقط در یک جهت (زانو و آرنج).
• لغزنده: لغزیدن روی هم (مچ دست).

کراتین فسفات

منبع سریع برای بازتولید ATP (انرژی فوری).

گلوکز و اسید چرب

گلوکز (هوازی و بی‌هوازی) و اسید چرب (در انقباضات طولانی) مصرف می‌شوند.

اسکلت آب‌ایستایی

تجمع مایع درون بدن فشار ایجاد کرده و باعث استحکام و حرکت می‌شود (مانند بادکنک پر از آب).

مثال: عروس دریایی، کرم خاکی.

اسکلت بیرونی

پوشش سخت در خارج بدن. هم نقش حفاظتی دارد و هم تکیه‌گاه ماهیچه است.

مثال: حشرات و سخت‌پوستان. (محدودیت: با بزرگ شدن جانور، وزن اسکلت خیلی زیاد می‌شود، پس اندازه این جانوران محدود است).

اسکلت درونی

درون بدن قرار دارد. جنس آن می‌تواند غضروف (کوسه) یا استخوان و غضروف (انسان) باشد.

مثال: مهره‌داران و خارپوستان.

۱. گیرنده تماس

نوعی گیرنده مکانیکی در پوست که به تماس یا ارتعاش حساس است. برخی انتهای دندریت آزاد دارند و برخی درون پوششی از بافت پیوندی هستند (گیرنده فشار).

۲. گیرنده دما

در پوست (دمای محیط) و درون بدن (دیواره سیاهرگ‌های بزرگ) قرار دارند.

۳. حس وضعیت

گیرنده‌های مکانیکی در ماهیچه‌های اسکلتی، زردپی‌ها و کپسول مفاصل. مغز را از وضعیت قرارگیری اندام‌ها (سکون/حرکت) آگاه می‌کنند.

۴. گیرنده درد

به آسیب بافتی (بریدگی، سرما/گرمای شدید، مواد شیمیایی مثل اسید) پاسخ می‌دهد. درد زنگ خطر بدن است.

لایه خارجی

• صلبیه: پرده سفید و محکم، محافظت.
• قرنیه: بخش شفاف جلوی چشم، اولین محل شکست نور.

لایه میانی

• مشیمیه: پر از رگ و رنگدانه.
• جسم مژگانی: دارای ماهیچه برای تنظیم قطر عدسی (تطابق).
• عنبیه: بخش رنگی، تنظیم نور ورودی با ماهیچه‌های حلقوی (تنگ‌کننده) و شعاعی (گشادکننده).

لایه داخلی (شبکیه)

• گیرنده‌های نوری (استوانه‌ای و مخروطی) و نورون‌ها.
• لکه زرد: محل دقت دید، تراکم بالای گیرنده‌های مخروطی.
• نقطه کور: محل خروج عصب بینایی، فاقد گیرنده.

گوش خارجی

لاله گوش و مجرای شنوایی. جمع‌آوری و انتقال صدا به پرده صماخ. دارای مو و غدد ترشحی (حفاظت).

گوش میانی

محفظه استخوانی پر از هوا. شامل استخوان‌های چکشی، سندانی و رکابی. شیپور استاش هوا را بین گوش میانی و حلق جابه‌جا می‌کند تا فشار دو طرف پرده یکسان شود.

گوش داخلی

شامل حلزونی (شنوایی) و بخش دهلیزی/مجاری نیم‌دایره (تعادل). پر از مایع است.

بویایی

گیرنده‌ها در سقف حفره بینی هستند. مولکول‌های بودار در هوا آن‌ها را تحریک می‌کنند. پیام به لوب‌های بویایی و سپس قشر مخ می‌رود.

چشایی

گیرنده‌ها در جوانه‌های چشایی (روی زبان) هستند. غذا باید در بزاق حل شود. ۵ مزه اصلی: شیرینی، شوری، ترشی، تلخی و اومامی (مزه لذیذ مثل عصاره گوشت/گلوتامات).

ماهی (خط جانبی)

کانالی در دو طرف بدن با سلول‌های مژک‌دار. گیرنده مکانیکی است که ارتعاش آب و فشار را حس می‌کند (تشخیص اجسام و شکارچی).

حشرات (چشم مرکب)

تعداد زیادی واحد بینایی مستقل. تصویر موزاییکی ایجاد می‌کنند.

جیرجیرک (شنوایی)

گیرنده صدا (پرده صماخ و محفظه هوا) روی پاهای جلویی قرار دارد.

مگس (چشایی)

گیرنده‌های شیمیایی روی پاها قرار دارند (با راه رفتن روی غذا مزه آن را می‌فهمد).

مار زنگی (فروسرخ)

گیرنده‌هایی در جلو و زیر چشم. پرتوهای فروسرخ (گرما) را تشخیص می‌دهند و امکان شکار دقیق در تاریکی مطلق را فراهم می‌کنند.

اجزای نورون

• دندریت (دارینه): گیرنده پیام و انتقال آن به جسم سلولی.
• جسم سلولی: محل هسته و سوخت‌وساز سلول.
• آکسون (آسه): انتقال پیام از جسم سلولی به پایانه آسه.

یاخته‌های پشتیبان (نوروگلیا)

تعدادشان چند برابر نورون‌هاست و وظایف زیر را دارند:

• ساخت غلاف میلین (عایق‌بندی و افزایش سرعت).
• ایجاد داربست برای استقرار نورون‌ها.
• دفاع از یاخته‌های عصبی.
• حفظ هم‌ایستایی مایع اطراف سلول‌ها.

محافظت از CNS

• استخوان: جمجمه و ستون مهره.
• پرده مننژ: سه لایه، دارای مایع مغزی-نخاعی (ضربه گیر).
• سد خونی-مغزی: مویرگ‌های پیوسته که از ورود میکروب‌ها و مواد غیرضروری جلوگیری می‌کنند.

مخ (Cerebrum)

• بیشترین حجم مغز. دو نیمکره توسط رابط پینه‌ای و سه‌گوش متصل‌اند.
• قشر مخ: ماده خاکستری، پردازش نهایی اطلاعات، یادگیری و تفکر.
• نیمکره چپ (استدلال/ریاضی)، نیمکره راست (هنری).

۱. بخش پیکری

پیام حرکتی را به ماهیچه‌های اسکلتی می‌فرستد.

• ارادی: مثل برداشتن کتاب.
• غیرارادی: انعکاس‌ها (مثل عقب کشیدن دست).

۲. بخش خودمختار

تنظیم عضلات صاف، قلبی و غدد (غیرارادی).

• سمپاتیک (هم‌حس): حالت آماده‌باش/هیجان. افزایش ضربان قلب و فشار خون.
• پاراسمپاتیک (پادهم‌حس): حالت آرامش. کاهش ضربان قلب و گوارش فعال.

هیدر (کیسه‌تن)

ساده‌ترین ساختار (شبکه عصبی). فاقد سر و مغز. تحریک یک نقطه در کل بدن پخش می‌شود.

پلاناریا (کرم پهن)

ساختار نردبانی. دو طناب عصبی موازی و دو گره عصبی (مغز) در سر دارد.

حشرات

طناب عصبی شکمی. در هر بند یک گره عصبی دارند. مغز از جوش خوردن چند گره تشکیل شده است.

مهره‌داران

طناب عصبی پشتی (نخاع) که درون ستون مهره‌ها قرار دارد. مغز توسعه یافته دارند.