Cart is empty رفتارهای جانوری
فصل هشتم زیستشناسی دوازدهم (یادگیری و بقا)
نمای کلی فصل
-
رفتارشناسی
-
یادگیری
- عادی شدن
- شرطی شدن
- حل مسئله
-
اجتماعی
- زندگی گروهی
- دگرخواهی
-
بقا
- غذایابی بهینه
- مهاجرت/خواب
-
رفتارهای یادگیری
یادگیری تغییر نسبتاً پایدار در رفتار است که در اثر تجربه ایجاد میشود.
۱. عادی شدن (Habituation)
کاهش پاسخ به یک محرک تکراری که سود یا زیانی ندارد.
- هدف: جلوگیری از هدر رفتن انرژی.
- مثال: بی اعتنایی پرندگان به مترسک، عدم پاسخ شقایق دریایی به امواج.
۲. شرطی شدن کلاسیک
همراهی یک محرک بیاثر با یک محرک طبیعی.
- آزمایش پاولوف: صدای زنگ (بیاثر) + غذا (طبیعی) ⬅ ترشح بزاق با صدای زنگ (پاسخ شرطی).
۳. شرطی شدن فعال (آزمون و خطا)
ارتباط بین رفتار جانور با پاداش یا تنبیه (نتیجه عمل).
- آزمایش اسکینر: موش با فشار اهرم غذا دریافت میکند.
- مثال: پرندهای که پروانه سمی (مونارک) را نمیخورد.
۴. حل مسئله
پیچیدهترین نوع یادگیری. استفاده از تجربیات گذشته برای حل موقعیت جدید.
- مثال: شمپانزه با روی هم گذاشتن جعبهها به موزهای سقف میرسد.
- کلاغ با کشیدن نخ، گوشت را بالا میکشد.
۵. نقشپذیری (Imprinting)
یادگیری محدود به یک دوره زمانی مشخص (دوره حساس). معمولاً پیوند مادر و نوزاد.
- مثال: جوجه غازها دنبال اولین جسم متحرک (لورنز) راه میافتند.
- کاربرد: حفظ گونههای در خطر انقراض (نگهداری جوجهها با لباس شبیه پرنده مادر).
ارتباط و تولیدمثل
ارتباط در زنبور عسل
زنبور یابنده با انجام رقص (حرکات ویژه) اطلاعات غذا را منتقل میکند:
- طول مدت حرکات ⬅ فاصله غذا.
- زاویه رقص ⬅ جهت غذا نسبت به خورشید.
- بویایی ⬅ محل دقیق غذا.
فرومونها
مواد شیمیایی برای ارتباط با افراد همگونه.
- مارها (جفتیابی).
- مورچهها (مسیر غذا).
- گربهها (تعیین قلمرو).
رفتارهای تولیدمثلی
- انتخاب جفت: معمولاً مادهها انتخاب میکنند (چون هزینه تولیدمثل آنها بیشتر است).
- جیرجیرک: نر کیسه اسپرم و مواد مغذی به ماده میدهد. ماده، نری را انتخاب میکند که بزرگتر باشد (نشانه مواد مغذی بیشتر).
- نظام جفتگیری:
- تکهمسری: مشارکت نر و ماده در پرورش (پرندگان).
- چندهمسری: نر فقط در تولیدمثل نقش دارد (پستانداران).
بقا و انرژی
غذایابی بهینه (Optimal Foraging)
انتخاب طبیعی رفتاری را برمیگزیند که بیشترین انرژی خالص را داشته باشد (سود – هزینه = بیشترین).
مثال خرچنگ ساحلی: صدفهای اندازه متوسط را ترجیح میدهد.
چرا؟ صدف بزرگ انرژی زیادی برای شکستن میخواهد (هزینه بالا). صدف کوچک انرژی کمی دارد. متوسط بهترین بازدهی را دارد.
چرا؟ صدف بزرگ انرژی زیادی برای شکستن میخواهد (هزینه بالا). صدف کوچک انرژی کمی دارد. متوسط بهترین بازدهی را دارد.
پاسخ به تغییرات محیط
خواب زمستانی
کاهش فعالیت و دمای بدن در زمستان.
تکیه بر چربی ذخیره شده.
رکود تابستانی
کاهش فعالیت در گرمای شدید و خشکی.
برای حفظ آب و انرژی.
قلمروخواهی: دفاع از محدودهای خاص برای استفاده اختصاصی از منابع (غذا، جفت، پناهگاه).
راههای ارتباطی
- iranwebline.info@gmail.com
- 09966222887
تمام حقوق برای ایران وب لاین محفوظ است
رفتارهای اجتماعی و دگرخواهی
زندگی گروهی
مزایا: احتمال شکار شدن کمتر (نگهبانی)، دسترسی بهتر به منابع غذایی، شکار موفقتر.
دگرخواهی (Altruism)
رفتاری که هزینه آن برای فرد انجام دهنده است، اما سود آن به فرد گیرنده میرسد.